As (imprescindíbeis) voces do envés

Que otros se jacten de las páginas que han escrito; a mi me enorgullecen las que he leído. Unha amiga que ten o bo costume de agasallarme palabras envíame a frase de Borges nun seu correo. E penso que ten razón. Se para algo me serviu este blog foi para ler a outros, para aprender, compartir, indignarme ou marabillarme con outros. Para seguir metodicamente algunhas voces de xornalistas ( Fran P. Lorenzo, M. Jabois, X.M. Pereiro, M. Rivas) e políticos (Anxo Guerreiro, Francisco Rodríguez) cada día máis necesarias. Para atender con interese ás análises de Félix Sória e Fermín Bouza, e gozar da intelixencia, o humor e o rigor de Suso Fdez. Acevedo. Para engancharme das lándoas de Arturo Casas, un espazo de análise realmente diferente, que unía capacidade crítica con valentía para dicir, mérito nada menor nun panorama intelectual de noso que ás veces se mostra domesticado, intereseiro e pusilánime demais. Houbo outras voces, por suposto, pero foron estas as que máis a cotío empurrou o vento cara esta ribeira do Cantábrico. Foron iso: aire para respirar, osíxeno en tempos tóxicos e escuros. Dá gusto lelos e difundilos, ver nas súas palabras espellado aquilo que nós pensamos e queremos transmitir, reparar en luces e sombras que os focos oficiais difuminan ou ocultan. Beizón a todos eles, por seguirmos xuntos na defensa da alegría.

Desenchufando

Cómeme a galbana o corpo -digo galbana e diante de min está Dela, sorrindo, fechando os ollos co riso- en baixando San Pedro, á beira dun conductor de autobús co dia revirado. Anoto no aire coa mirada: marcho para o outono mariñao, a perfumar as horas de silencios, de verde, de músicas por descubrir. E a galbana que me come pesa coma roupa mollada.

Veño pensando desde hai semanas en pechar o blog. Cada día son menos as forzas para dicir algo novo, cada vez máis as ganas de calar a boca destes posts e dedicarme á folganza, ao estudo, a ler aos demais. Este blog naceu para servir: para servir a unha causa e para intervir socialmente, na medida humilde en que for posíbel. Despois chegou a literatura, ás veces, mais sempre como consecuencia. O obxectivo ficou claro desde o comezo: erguer o ánimo diante da derrota -víase vir naqueles días fatídicos- que para o país supuxeron as eleicións galegas de marzo. Digo para o país porque, á marxe das consecuencias que tivo para o BNG e o PSOE, o fundamental para min foi constatar a vitoria dos poderes fácticos reais, do seu núcleo profundamente antigalego e da estratexia por eles perpetrada. Tocaba pois erguer o ánimo, reivindicar os acertos, dar a batalla das ideas, axudármonos os uns aos outros na propia clarificación e análise do acontecido.

A seguir veu a lingua, a batalla da lingua. Emparentada, inseparábel, da dos medios de comunicación e da da cultura política da nosa sociedade. Tamén nela cumpría asumir que estabamos en guerra pero había que reflexionar. E fíxose, pluralmente, abertamente, e penso que con acertos importantes. Hoxe o conto mudou de xeito cualitativo, e o discurso primeiro na contra, reactivo, volvémolo discurso propio e a favor. Non se podía engañar a todo o mundo durante tanto tempo, e felizmente soubemos axir diante da mentira e da fóbia contra o noso.

Hoxe cómpre non baixar os brazos, non caír na preguiza. Escribín nun dos últimos post: existe unha grande parte da sociedade galega que se mostra quen "de superar o individualismo, o nihilismo, o descrimento, o cinismo paralizante. Existe unha amplísima porcentaxe de galegos que actúan, na Galiza deste tempo, con consciencia, enerxía e responsabilidade cívica. É unha magnífica noticia o espertar e a activación dese amplo espazo social esixente e crítico, capaz de reclamar os seus dereitos e de axir socialmente sen servilismos e sen medos fronte aos diversos poderes. E éo porque o grande problema da sociedade galega, o seu talón de Aquiles, veu sendo xustamente a súa desvertebración, a súa atomización, a súa falta de autoestima e de intercomunicación. Acabar coa fraxilidade das (boas) práticas sociais, colectivas e articuladoras, permitirá que a sociedade galega sexa máis consciente e menos manipulábel. " Cada día estou máis convencido destas palabras, e da necesidade de que, a xeito de profecía autocumprida, as mastiguemos e remoamos até facelas verdade.

Fomos o boxeador atordoado polo golpe -dereitazo na queixada- que nos deu o inimigo, poderoso e amalgamado coma poucas veces antes. As consecuencias, gravísimas polo que supoñen de fracaso histórico e de imposibilidade de manter o país nun camiño de mudanzas sociais profundas, estamos a velas e a padecelas. Elas son, tamén, a mellor proba de que non dá igual, de que o pouco defendido bipartito si tentou cambios positivos e reais e de que o nacionalismo foi e é -con erros, si, mais tamén con lealdade e confianza no país- o motor dun proceso que nos pon na dirección da autoestima e do benestar. Fomos ese boxeador, si, mais xa nos erguemos da lona e volvemos encarar ao inimigo, desde a esquina da dignidade.

Novembro

Pasou a Oktoberfest na Galiza, que amigos varios das beiras do Lérez festexaron en tempo e forma, como corresponde e aconsellan os bos seareiros da arte gozadora da cervexa. Eu, que non puiden achegarme ao sur, fixen o propio cos meus, polo norte cantábrico de Cortezón e Gamallo Fierros. Do Kursal ao Recuncho en idas e voltas, a Guiness foi debuxando marcas de escuma na noite e na conversa. A semana continuou felizmente nordestina. Chuviosa, morna e mindoniense/ribadense, ou sexa: anterga, culta, decadente e señorita. Gústame a miña terra. Polos regos das pedras relaron as horas cunqueirianas, laicas e firmes con Leiras Pulpeiro, evocadoras da nación negada con Veiga, na Alborada. Daquí de Santiago o mundo vese doutra forma, e penso que se ve mal. Non ha ser culpa nin do sitio nin da xente, seguramente sexa a falta de horizonte, ou de perspectiva. Dun recuncho do norte, nunha esquina, mírase mellor e vese todo. Non sei, parécemo a min. Agora miro pola fiestra e penso que o inverno está detrás dos edificios, das igrexas, das torres deste novembro adurmiñado. E apetece que veña, a verdade, para baixar a Xesta e ollar o val nevado, para subir o colo do xersei e quecer co bafo do alento propio, para ir no coche a Reinante a ver o mar, que segue alí.

Tontos úteis

Que o estado maior do PP decidiu hai tempo empregar a lingua como elemento de división no bipartito, a través do cal crear conflito en beneficio propio, é algo hoxe sabido por calquera persoa cun mínimo de interese e de sentido crítico á hora de ler o que subxace ás novas dos xornais. Tamén o é o exitoso resultado da estratexia (o propio PSOE acabou por interiorizar, en plena campaña eleitoral, as mentiras do discurso do PP sobre a acción do Goberno no ámbito da normalización lingüística, ámbito que, lembremos, dirixía ese propio partido a través da Secretaría Xeral de Política Lingüística e da Consellaría de Educación).

O que non é explicábel é que, a sabendas diso, haxa quen non aprenda do pasado e teime en recuncar, unha e outra vez, nos mesmos erros. Iso é o que fai o PSOE na Coruña, entrándolle ao xogo ao Partido Popular -de forma tan vergoñenta coma torpe- na cuestión do topónimo. Vergoñenta porque lle vén a dicir, vía epistolar, un "yo no lo cambio, pero si tu lo haces me parece bien". E torpe por actuar de tonto útil dunha estratexia coa que, a través da cuestión do topónimo e da lingua, o PP quere e vai camiño de conseguir o que non conseguiu democraticamente nas urnas: facerse coa alcaldía da Coruña.

Que ninguén no PSdG pareza darse conta ou, de se dar, pareza quen de poder poñerlle remedio a tal disparate resulta clarificador da ambigüidade ideolóxica e da deserción que neste partido se practicou con todo o que tiña a ver coa identidade galega, e tamén coa súa propia partidaria en relación coa mesma. O PSdG leva décadas -perdóenme o tópico- sen saber se sobe ou baixa no seu posicionamente sobre a nosa lingua e cultura, e a súa obediencia estatal mutou en Galiza nunha aposta municipalista que, para vencer no local, soltou carga ideolóxica e se contrapuxo erradamente a unha necesaria definición e visión de país, da que aínda hoxe carece e que explica, en boa medida, a súa situación e postura en moitos dos temas centrais para o mesmo.

A ruptura do actual pacto de goberno na Coruña, que procura o Partido Popular a través da xeración interesada dunha polémica -máis mediática que real- arredor do topónimo da cidade, sería unha pésima noticia para a maioría de cidadáns e cidadás que, a nivel galego, desexamos unha alternativa de progreso, sólida e estábel, ao goberno Feijoo. Facela posíbel esixe claridade e definición inequívoca nalgunhas cuestións; non moitas pero si centrais. A lingua galega é unha delas, irrenunciábel. Non saber velo e participar da estratexia de quen, para a súa utilización eleitoralista, apostou por mentir, por incumprir as leis, por rachar consensos e por mudar acordos por desacordos supón un exercicio de extraordinaria gravidade.

Mirando pola ventá

No resón da lingua

1. Foi un éxito. A manifestación do pasado 18 de outubro, organizada pola plataforma Queremos Galego, foi iso, un éxito. Acho que superou amplamente os 50.000 participantes, mais tampouco importa moito. Carece de sentido entrar nunha guerra de cifras, de contabilidade complexa e dubidosa como se comprobou esta mesma semana coa manifestación anti-aborto de Madrid. O relevante é que, tanto cuantitativa -mentres estaba celebrándose o acto final na Quintana había aínda xente na Praza de Galicia- como cualitativamente -participaron nela moitos milleiros de persoas, independentemente das súas afinidades políticas e mesmo da súa prática lingüística habitual- cabe reseñar o antes e despois que supón no que atinxe á mobilización da sociedade galega en defensa da convivencia lingüística, a igualdade de dereitos e a plena normalización do noso idioma. É importante insistir unha e mil veces nesta cuestión, porque o aparato de propaganda do que hoxe dispón o Partido Popular -nomeadamente a TVG e a Voz de Galicia- insistiu en deslexitimar a manifestación con mentiras de diverso grosor e calibre. O que se pedía, o que pediron máis de 50.000 voces na soleada mañá do pasado domingo 18 foi e é ben claro: o cumprimento da Lei de Normalización Lingüística -aprobada durante o goberno de Fernández Albor- , o desenvolvemento íntegro do Plan de Normalización Lingüística -aprobado por unanimidade dos tres grupos da Cámara galega, sendo presidente da Xunta Manuel Fraga- e a aplicación do Decreto do 50/50 no ensino -consensuado durante o Goberno bipartito coa comunidade educativa e cos partidos políticos, PP incluído, e que se deriva do Plan anterior-. Xa que logo pedíase, nin máis nin menos, que o Goberno galego volvese aos consensos lingüísticos, cumprise a lei e non mudase acordos por desacordos. Semella complicado estar en contra, a non ser que algunha fóbia ou complexo patolóxico impida aprioristicamente calquer exercicio de razoamento. Iso ou os intereses políticos partidarios, claro, que poden antepoñerse á responsabilidade co país. Contodo, non acreditamos en que Feijoo tome nota.

2. Unha sociedade que responde. Para alén da resposta que provocou o motivo da mobilización -a cantidade e a pluralidade dos manifestantes demostrou que a lingua galega une, por riba de ideoloxías e de credos políticos-, gustoume especialmente sentirme parte dunha sociedade que, nunha parte moi ampla e senlleira, é quen de superar o individualismo, o nihilismo, o descrimento, o cinismo paralizante. Existe unha amplísima porcentaxe de galegos que actúan, na Galiza deste tempo, con consciencia, enerxía e responsabilidade cívica. É unha magnífica noticia o espertar e a activación dese amplo espazo social esixente e crítico, capaz de reclamar os seus dereitos e de axir socialmente sen servilismos e sen medos fronte aos diversos poderes. E éo porque o grande problema da sociedade galega, o seu talón de Aquiles, veu sendo xustamente a súa desvertebración, a súa atomización, a súa falta de autoestima e de intercomunicación. Acabar coa fraxilidade das (boas) práticas sociais, colectivas e articuladoras, permitirá que a sociedade galega sexa máis consciente e menos manipulábel.

3. Francisco Caamaño e o PSdG. Grande responsabilidade e un papel evidentemente relevante no que vimos de dicir -e no que aconteza no futuro máis próximo- correspóndelle ao PSdG. Como nacionalista galego, acredito e traballo por solucións políticas que constrúan máis sociedade e axuden na súa articulación e desenvolvemento a partir do recoñecemento democrático da súa plena capacidade de decisión e da súa condición de nación, con lingua, cultura e historia de seu. Porén, é obvio que a sociedade galega non é hoxe maioritariamente nacionalista e, neste sentido, acho que un papel central no remate da utilización eleitorista da nosa lingua e identidade correspóndelle necesariamente ao PSdG, que ten pendente desde a Transición definir que papel quere xogar en Galiza (algo que si fixo en Cataluña, como é sobradamente recoñecido). Resulta inexcusábel, penso, a construción duns certos consensos comúns progresistas, interiorizados organizativamente polos partidos e asentados socialmente polo seu corpo de votantes, a respeito daquelas cuestións que a dereita emprega como elementos de división e confronto político. Cómpre unha aposta clara e sen ambigüidades do conxunto do campo progresista -entendámonos: unha alternativa de goberno ao PP, no noso país, ou é bipartita ou non é- en temas como a lingua, as caixas de aforro, o finanzamento, a CRTVG ou o medio ambiente. Facelo posíbel esixe posicionarse con claridade e pedagoxía, e dar con firmeza os debates que sexa necesario, de forma que o conxunto do eleitorado afín poida coñecer e asumir as posturas concretas nos diferentes temas, sen caer nas trampas discursivas do inimigo. Digo isto porque, á vista de certo resón que deixou a manifestación do domingo, convén lembrar que o PSdG, representado nela polo seu secretario xeral e polo ministro Francisco Caamaño, é o mesmo partido que en plena campaña eleitoral xustificou o discurso da "imposición" do galego ... nas áreas que el mesmo xestionaba (Política Lingüística, Educación) no Goberno!. Do mesmo xeito, non resulta nin coherente nin críbel participar un día na mobilización de Queremos Galego e ao seguinte propoñer a oficialización do topónimo La Coruña, cabalo de batalla dun dos dereitistas e españolistas máis sobranceiros do PSOE, Paco Vázquez, e elemento co que algúns sectores queren romper o pacto de goberno na Coruña.

4. Televisión, manipulación. Pódese estar a favor ou en contra do que na multitudinaria manifestación de Queremos Galego se pedía. O que non se pode en ningún caso, se un é demócrata, é asumir como normal a utilización partidaria, propagandística e manipuladora dos medios de comunicación públicos, que pagamos todas e todos os cidadáns e cidadás. Resulta habitual a disconformidade da oposición coa liña informativa dos medios públicos, aos que sempre se acusa de estar instrumentalizados polo Goberno de turno, mais mesmo nesa cuestión existen certos límites non escritos que non se adoitan ver sobrepasados. O PP de Feijóo, que a ese nivel actúa sen complexos, superounos todos coa actual TVG, como puido comprobar con estupor quen fixer seguimento da cobertura da manifestación. Velaquí o xa "famoso" vídeo da entrevista (?) de Carlos Luís Rodríguez a Carlos Callón, portavoz da Mesa pola Normalización. Velaquí a indignación e as protestas que a liña informativa da TVG suscitou. O importante, contodo, para alén desta cuestión particular, é que a cidadanía, cada un e cada unha de nós, non pode asumir resignadamente esta actuación da CRTVG como unha consecuencia inevitábel dunha vitoria eleitoral determinada, e nese sentido case xustificada como "mal previsíbel que toca aturar". Somos cidadáns e temos dereitos.

5. Gañar unhas eleicións dá lexitimidade para actuar, mais tamén conleva deberes e obrigas que non poden ser violentadas. As máis importantes, o cumprimento das leis, dentro do marco do Estatuto de Autonomía e da Constitución. A quen tanto se lles enche a boca no emprego de ambos textos como valado e cancerbeiro das aspiracións nacionalistas - lexítimas e democráticas- de máis autogoberno para Galiza, esquéncelle rapidamente a súa obriga de os cumprir nos casos nos que non lle convén. Gañar unhas eleicións non dá dereito a incumprir as leis (como a de Normalización Lingüística), nin permite converter a telelevisión pública de Galiza, financiada cos nosos impostos, nun mero instrumento de propaganda partidaria. Teñámolo claro, insistamos nesta obviedade, esixamos como cidadáns.

6. A loita continúa. Faríamos mal, como me lembraba unha amiga de militancia estes días, se entendemos a mobilización do 18 de outubro, exitosa e masiva, como punto de chegada no canto de como estupenda oportunidade para seguir avanzando. A manifestación demostrou, inequivocamente, que o galego é un elemento de confluencia e de unión entre os galegos e galegas, por riba das lexítimas diferenzas ideolóxicas. O seu futuro debe ser a causa de todos, unha causa compartida polos galegos de dereitas e de esquerdas, polos que entenden Galiza como nación e polos que non, polos galegofalantes e tamén -cantos non había o domingo!- polos españolfalantes habituais. Queremos Galego demostrou a falsidade radical da confrontación que o PP, da man de colectivos extremistas como GB, quixo crear entre os falantes de galego e de castelán, opoñendo a causa xusta da lingua propia aos dereitos das persoas que non a empregan de xeito habitual. Esta estratexia, infame en termos sociais, acabou por mostrarse tan ineficaz como irresponsábel. Os galegos e galegas castelanfalantes non só non teñen nada en contra do galego, senón que na súa amplísima maioría están a favor da convivencia e da igualdade entre as dúas línguas -igualdade, lembrémolo unha vez máis, hoxe inexistente-. Cómpre seguir, pois, e cómpre conseguir. Para que máis e máis persoas, mesmo á marxe das súas práticas lingüísticas habituais, se impliquen na defensa desta causa e a transladen, con claridade e consciencia, aos contextos vitais do seu día a día.

A realidade troquelada

1. Festa Nacional (española). Segundo todos os medios é día de festa e de celebración obrigatoria, cómpre recoñecelo así, sen matices. Nin asomo de dúbida, de escepticismo, de desafección. Nas televisións, o ritual habitual deste día: desfile de tanques, metralletas e militares, xenuflexión do poder civil aos Borbóns, a cabra da Lexión a paso lixeiro e varios centos de dereitistas apupando ao presidente do Goberno (socialista e, polo tanto, pouco español). Ignoramos o custe do evento en Audis e en euros, e negamos, desde logo, a súa necesidade. Seguramente a ningún currito lle importe. Indicábano as bufandas futboleiras que, cais hooligans, portaban ben á vista nas grilleiras os antidisturbios hormonados do 25 de xullo en Santiago, mentres milleiros de persoas se esparexían polas rúas da zona vella camiño da comida e da sombra da Carballeira: Esto es España.

2. O españolismo vive o seu mellor momento desde a morte de Franco. Perdeu a vergoña de vir de onde vén - a tradición máis escura, excluinte e inquisitorial da historia peninsular, que conecta os Reis Católicos co absolutismo e coa España nacionalcatólica- e hoxe pasea ufano e xornalístico baixo os sobacos dos aprendices de señoritos, desbocado e retador nas gorxas dos currelas alleados (puto Laporta y putos catalanes!) e calado, gozoso e engominado, coma sempre, nos petos do capital financeiro e das familias de rancio abolengo. Grande mérito tivo o PSOE para facelo posíbel, un PSOE que pasou de defender a diversidade nacional do Estado na pre-Transición a facer un seguidismo acomplexado e vergonzante das posicións ideolóxicas dos fillos do franquismo. Non é casual que o líder político español mellor valorado sexa a cara -pouco amábel, polo demais- do lerrouxismo resucitado: unha Rosa Díez que, aínda sen programa e sen definición no económico e no social, é capaz de concitar apoios a dereita e esquerda cunha única proposta: España, una! (Con semellante basamento ideolóxico, por certo, amalgamou o poder italiano Berlusconi coa Forza Italia, aínda que, xa se sabe, para a prensa occidental os populistas son outros...)

3. Os nacionalistas galegos debemos preocuparnos, mais tamén reparar en que ese mesmo feito é proba evidente da propia anormalidade do Estado, dun Estado que se mantén no século XXI - en coherencia coa súa mellor peor tradición- contrario ao recoñecemento da súa diversidade interna, monárquico, católico e, como era de agardar, invertebrado. Iso si, nos deportes...

4. Fan ben os españolistas en negaren a súa condición de nacionalistas españois. Eu tampouco creo que o sexan. Non pode ser que un movemento como o nacionalismo galego -emancipador, cívico e defensivo- comparta natureza conceptual xustamente co seu antagonista, un españolismo que nega o noso dereito -mesmo no caso de a grande maioría da poboación galega se pronunciar nese sentido- a decidir o propio futuro. Esa confusión terminolóxica interésalles aos que queren camuflar o seu discurso reaccionario para vestir falazmente as roupas da modernidade. Rosa Díez, Aznar, José Bono, Francisco Vázquez, ...non son nacionalistas españois: son chauvinistas, españolistas, imperialistas (fracasados, que dicía Castelao), chámeselles como cadaquén prefira.

5. Insisten os intelectuais orgánicos do españolismo (os Savateres, os Pedrojotas, os Cebrianes, ...) no seu novo totem discursivo: non existen dereitos colectivos, só individuais. Os idiomas non teñen dereitos, só os falantes. Coa súa habitual ironía respóndelles Suso, que segue fuzando con acerto nas terras do norte dos corazois. Despois dos Tópicos sobre a lingua galega, magníficos, vaille tocar escribir -a el ou a outro, mais con ese mesmo estilo e ironía- os Tópicos sobre o nacionalismo galego. Non era mala cousa facer a cadanseu caderniño de peto, e levalos canda un para repartir cando toque.

6. A do españolismo trátase, no fondo, dunha vontade de sacar partido da vantaxe obxectiva coa que contan: o espectáculo (Debord) favoréceos, os medios de masas perténcenlles, a normalidade aparente (Bourdieu) é a das súas posicións. Nós somos o termo marcado, o que precisa de se explicar. Un exemplo: a vontade de que exista selección galega precisa ser xustificada, argumentada, lexitimada; a española non se cuestiona, dáse como normal, como natural. Política -galeguista- fronte a metafísica -españolista- . A inercia do natural leva á asunción de España: a opción non problemática no persoal e no social, a opción presentada como normal no contexto diario, cuns media que supliron por enteiro a ágora pública. Para defender unha opción diferente é preciso un esforzo, un gasto de enerxía, unha análise contra-corrente: cuestionar e superar o discurso dos vencedores (da historia), entender e explicar a natureza cultural, construída, das realidades políticas actuais.

7. Podemos esperar cambios, mudanzas, na actual situación das cousas, após a derrota eleitoral -moi grave para os partidos que a sofreron, terríbel para o país- do bipartito? O PSdG semella teimar en entregarlle a vitoria en bandexa ao PP, co seu torpe e suicida discurso anti-pactos co BNG. A alternativa ao PP, na Galiza, será bipartita ou non será. Sábeno todos, mais Pachi Vazquez semella querer confundir a quen máis importa: os cidadáns.

8. "Seamos realistas, ganar las eleccionaes aquí no es ganar el poder. Los poderes fácticos continúan ahí, muchos de ellos intactos. Y la lucha es por cambiar esa relación de poder." Estas son palabras non de Touriño, nin Quintana, aínda que intúo que hoxe poderían subscribilas. É Rafael Correa, presidente de Ecuador, quen fala. "Los poderes fácticos no van a renunciar tan sumisos a sus poderes de siempre. ¿Usted cree que que si yo fuera un presidente funcional al statu quo la prensa me trataría tan mal?" Insisto: non son Touriño nin Quintana falando sobre La Voz de Galicia, as caixas, a dereita económica e os intereses eólicos. Trátase de Ecuador. Ou non?

9. Gianni Vattimo, o pai do pensamento débil, na súa nova obra Ecce Comu: "Resignación, escepticismo e ir viviendo son los únicos modos de sobrevivir en esta situación. Se consolida -na Europa- el carácter profesional de la clase política, el recambio es casi imposible si no se produce dentro de los marcos vigentes, la democracia (sea cual fuere el sentido que le demos a este término, aunque sólo sea el de votar en los plazos establecidos) pierde todo valor, atractivo y persuasión".

10. Nunha liña semellante Luis Antonio de Villena -pouco sospeitoso de bloqueiro, por certo- hai anos en El Mundo: "Casi todos sabiamos que, por encima de los gobiernos que democraticamente elige el pueblo, existen unos llamados poderes fácticos o grupos de presión, que tienden a modificar y sobre todo a limitar este poder votado en las urnas. Nada nuevo, el Ejército y la Iglesia fueron en España, durante siglos, esos poderes umbrosos y no elegidos. (...) Pero la actual acumulación de capital que suponen las megafusiones empresariales amenazan, si no se busca algún control, la existencia misma de la democracia. (...) La crematocracia ha sido siempre una realidad, pero hoy es tan omnímoda que está a punto de vaciar de contenido las elecciones y los votos."

11. En 2008, en plena crise, os banqueiros subíronse o soldo máis dun 50 % mentres pedían ao Goberno millóns de euros públicos para axudar ás súas entidades financeiras. En 2009, as enquisas indican que a pesar dos evidentes e coñecidos casos de corrupción existentes en varias comunidades do Estado, o partido implicado nelas volvería gañar comodamente as eleccións de celebrárense hoxe. Manuel Vicent, escritor, explica en CNN +: "Hay una dimisión ciudadana de la musculatura moral que debemos tener como personas; cuando la gente no castiga a los políticos que mienten o roban se demuestra que vivimos en una sociedad enferma"

12. Os tempos tínxennos de pesimismo, é certo, mais tamén e sobre todo obrígannos a reaxir, a actuar, a movernos. Contra o discurso interesado do todos son iguais, contra o nihilismo frustrante do no future. Se non o facemos nós, quen o vai facer? Hai toda unha continuidade coherente nas posturas das diferentes organizacións políticas a respecto das cuestións económicas, sociais e culturais. Cómpre evidencialo, facelo visíbel, conseguir que emerxa do enxordecedor ruído mediático. Cómpre procurar fórmulas que fagan perceptíbel para a cidadanía como hoxe se nos troquela a realidade social conforme o modelo ideolóxico dominante (xa que logo, o dependente dos actuais poderes dominantes). Cómpre volver á pedagoxía dos conflitos concretos para explicar contextos xerais, estar presentes na vida social e colectiva das nosas vilas e cidades. Combater o cinismo, alimentar a ilusión.

13. O 18 de outubro, en Santiago. É de xustiza, sen máis.